हिन्दू धर्मशास्त्रमा मंगलबार भगवान श्रीगणेशको पूजा, अर्चना तथा व्रत गर्नाले शुभ फल प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। कुनै पनि शुभकार्यको सुरुवात गर्नुअघि सर्वप्रथम भगवान गणेशको पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। विघ्नहर्ता तथा मंगलदाता मानिने गणेशको श्रद्धापूर्वक आराधना गर्दा जीवनका बाधा हट्ने, सुख–शान्ति प्राप्त हुने र कार्यमा सफलता मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार शुद्ध मनले संकल्प गरी भगवान गणेशको पूजा गर्नुपर्छ। पूजामा आह्वान, आसन, पाद्य, अर्घ्य, आचमन, स्नान, वस्त्र, गन्ध, पुष्प, अक्षता, धूप, दीप, नैवेद्य, ताम्बूल, दक्षिणा, आरती तथा परिक्रमा लगायतका विधि अपनाइन्छन्।
भगवान गणेशलाई लड्डु किन प्रिय मानिन्छ?
पद्मपुराणमा वर्णित कथाअनुसार, माता पार्वतीले आफ्ना दुई पुत्र गणेश र कुमारमध्ये धर्माचरण तथा तीर्थयात्राबाट श्रेष्ठता प्रमाणित गर्ने पुत्रलाई दिव्य लड्डु दिने बताएकी थिइन्। त्यसपछि कुमार मयूरमा सवार भएर तीर्थयात्रामा निस्किए भने गणेशले आफ्ना माता–पितालाई नै श्रद्धापूर्वक परिक्रमा गरे।
गणेशको भक्तिभावबाट प्रसन्न हुँदै माता पार्वतीले माता–पिताको पूजा समस्त तीर्थ, यज्ञ र व्रतको पुण्यभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण हुने भाव व्यक्त गर्दै लड्डु गणेशलाई अर्पण गरिन्। यस कथाले माता–पिताप्रतिको श्रद्धा र भक्तिको महत्त्व दर्शाउँछ। त्यसैले भगवान गणेशलाई लड्डु अर्पण गर्दा भक्तिभाव र मातृपितृ सम्मानको सन्देशसमेत स्मरण गरिन्छ।
गणेश भगवानका धार्मिक विशेषता
भगवान गणेशलाई बुद्धि, विवेक, ज्ञान र सिद्धिका प्रतीकका रूपमा पूजा गरिन्छ। उहाँका विघ्नेश्वर, विनायक, गजानन, एकदन्त र लम्बोदर लगायतका नाम प्रसिद्ध छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार उहाँको आराधनाले विघ्नबाधा हट्ने र शुभकार्य निर्विघ्न सम्पन्न हुने विश्वास गरिन्छ।
भगवान गणेशको पूजा गर्दा जपिने ११ मन्त्र
१. श्री गणेशाय नमः।
२. ॐ श्री गणेशाय नमः।
३. गं गणपतये नमः।
४. ॐ गं गणपतये नमः।
५. ॐ गं गणाधिपतये नमः।
६. ॐ सिद्धिविनायकाय नमः।
७. ॐ गजाननाय नमः।
८. ॐ एकदन्ताय नमो नमः।
९. ॐ लम्बोदराय नमः।
१०. ॐ वक्रतुण्डाय नमो नमः।
११. ॐ गणाध्यक्षाय नमः।
धार्मिक विश्वासअनुसार श्रद्धा, शुद्धता र एकाग्रताका साथ यी मन्त्र जप्दै भगवान गणेशको पूजा आराधना गर्दा मनमा सकारात्मक भाव जागृत हुने र शुभकार्यमा सफलता प्राप्त हुने कामना गरिन्छ।
मंगलबार के नगर्ने भन्ने धार्मिक मान्यता
केही धार्मिक परम्परामा मंगलबार मांसाहार तथा मदिरा सेवनबाट टाढा रहन, जीवहिंसा नगर्न र क्रोध त्याग्न सुझाव दिइन्छ। यस्ता मान्यता धार्मिक आस्था र परम्परासँग सम्बन्धित छन्। यस दिन दान, जप, ध्यान, पूजा र सत्कर्ममा समय बिताउनु पुण्यदायी मानिन्छ।
भगवान गणेशको आराधनाको मूल सन्देश बुद्धि, विवेक, सदाचार, विनम्रता र माता–पिताप्रतिको सम्मान हो। त्यसैले मंगलबार श्रद्धापूर्वक गणेशको स्मरण गर्दै असल कर्ममा अग्रसर हुनु धार्मिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
