हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार मंगलबार भगवान श्रीगणेशको पूजा, अर्चना र व्रत गर्नाले सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। कुनै पनि शुभ कार्यको प्रारम्भमा गणेश पूजालाई अनिवार्य मानिन्छ। यस दिन शुद्ध मन र एकाग्रतासहित व्रत बस्दा मनोकामना पूरा हुने धार्मिक मान्यता छ।
शास्त्रमा गणेश पूजाको १६ विधि उल्लेख गरिएको छ, जसमा आह्वान, आसन, स्नान, वस्त्र, पुष्प, धूप, दीप, नैवेद्य, आरतीलगायत विधि समावेश छन्। भक्तहरूले मंगलबार मासु, मदिरा तथा हिंसात्मक कार्य त्याग्नुपर्ने उल्लेख पाइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यस्ता कार्यले जीवनमा बाधा र अशुभ प्रभाव ल्याउन सक्छन्।
पौराणिक कथाअनुसार पार्वतीले दिएको दिव्य लड्डुका लागि गणेश र कुमारबीच प्रतिस्पर्धा भएको थियो। गणेशले माता–पिताको परिक्रमा गरेर श्रेष्ठता प्राप्त गरे र लड्डु पाए। यसले माता–पिताप्रतिको भक्ति सर्वोच्च धर्म हो भन्ने सन्देश दिन्छ।
भगवान गणेशलाई बुद्धि, ज्ञान र विघ्ननाशकका रूपमा पूजा गरिन्छ। ‘ग’ बुद्धि र ‘ण’ ज्ञानको प्रतीक मानिन्छ। गणेशजीलाई सिद्धि विनायक, वक्रतुंड र गजानन पनि भनिन्छ। उनको कृपा प्राप्त गर्न “ॐ गं गणपतये नमः” सहित ११ मन्त्र जप्ने परम्परा छ।
