हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार मंगलबार भगवान श्रीगणेशको विशेष प्रिय दिन मानिन्छ। यस दिन शुद्ध मनले पूजा, अर्चना र व्रत बस्दा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। कुनै पनि शुभ कार्यको प्रारम्भमा गणेशको आराधना अनिवार्य मानिन्छ, जसले जीवनका सबै विघ्न बाधा हटाइदिने विश्वास गरिन्छ।
शास्त्रमा उल्लेखित १६ उपचार विधि—आह्वान, आसन, पाद्य, अर्घ, आचमन, स्नान, वस्त्र, गन्ध, पुष्प, अक्षता, धूप, दीप, नैवेद्य, ताम्बूल, दक्षिणा, आरती र परिक्रमा—द्वारा गणेश पूजा गरिन्छ। मंगलबार मासु, मदिरा सेवन तथा हिंसात्मक कार्य नगर्नु उत्तम मानिन्छ, किनकि यसले मन र बुद्धिमा अशान्ति ल्याउने विश्वास छ।
पौराणिक कथाअनुसार गणेशजीले मातापिताको परिक्रमा गरेर श्रेष्ठता प्राप्त गरे, जसले “माता–पिताको भक्ति नै सबै तीर्थभन्दा महान्” भन्ने सन्देश दिन्छ। त्यसैले गणेशलाई गणनायक, विघ्नेश्वर र विनायक भनिन्छ, जो बुद्धि र ज्ञानका प्रतीक हुन्।
‘ग’ बुद्धि र ‘ण’ ज्ञानको प्रतीक मानिन्छ। गणेशलाई लड्डु अर्पण गर्नु भक्तिको चिन्ह हो। “ॐ गणेशाय नमः” लगायत ११ मन्त्र जप गर्दा सफलता, शान्ति र जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
