नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य समस्या दिन प्रतिदिन गम्भीर बन्दै गएको छ। यो समस्याले विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा ठूलो चुनौती खडा गरेको छ, जहाँ स्वास्थ्य सेवाको पहुँच अझै पनि न्यून छ। प्रस्तुत जानकारीको सारांश र सुझाव यस प्रकार छन्:
मुख्य तथ्यहरू:
स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा समस्या:
मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएका ७०% व्यक्ति स्वास्थ्य सेवाबाट टाढा छन्।
विकासोन्मुख देशहरूमा स्वास्थ्य सेवा बजेट न्यून र सेवा सहर केन्द्रित हुने समस्याले स्थिति झन् गम्भीर बनाएको छ।
प्रमुख मानसिक समस्या:
मानसिक स्वास्थ्य समस्यामध्ये ४०% एन्जाइटिस र २८% डिप्रेसनसँग सम्बन्धित छन्।
जनशक्ति र पूर्वाधारको अभाव:
अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा मनोचिकित्सकको कमी।
ग्रामीण तथा वडा स्तरमा योजना र कार्यक्रमको अभाव।
सरकारी पहल:
सरकारले निःशुल्क रूपमा उपलब्ध गराउने ११ प्रकारका औषधि मानसिक रोगसँग सम्बन्धित छन्।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार नेपालमा प्रतिएक लाख जनसङ्ख्यामा आत्महत्याको दर २३.४ छ, जुन विश्वको औसतभन्दा धेरै छ।
समस्या समाधानका लागि सुझावहरू:
सामुदायिक स्तरमा योजना:
गाउँ र वडा तहसम्म मानसिक स्वास्थ्य सेवा पुर्याउन योजना बनाउनु आवश्यक छ।
विशेष गरी चेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न जोड दिनु पर्छ।
स्वास्थ्य जनशक्ति वृद्धि:
अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा पर्याप्त मनोचिकित्सक र परामर्शदाताहरूको व्यवस्था।
स्वास्थ्यकर्मीहरूको मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी तालिममा वृद्धि।
बजेट वृद्धि:
मानसिक स्वास्थ्य सेवाका लागि बजेट वृद्धि गर्दै ग्रामीण क्षेत्रमा सेवा विस्तारमा प्राथमिकता दिनु पर्छ।
सार्वजनिक चेतना:
समुदायमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी भ्रम चिर्न शिक्षा र प्रचार-प्रसार कार्यक्रम आवश्यक छन्।
स्कूल, कलेज, तथा समुदायस्तरमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी परामर्श सेवा पुर्याउने।
बहुक्षेत्रीय समन्वय:
स्थानीय सरकार, सामाजिक संस्थाहरू, र स्वास्थ्य मन्त्रालयबीच सहकार्य गरी मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राख्न जरुरी छ।
मानसिक स्वास्थ्यलाई पूर्ण रूपमा समेट्ने योजनाहरू लागू गर्न सके, स्वास्थ्यसेवामा सबैको पहुँच सुनिश्चित गर्दै मानसिक रोगबाट हुने दु:ख कम गर्न सकिने छ।
