विद्यार्थी जीवन मानिसको जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण, सुन्दर, रमाइलो र सिकाइपूर्ण समय हो। मानिसको भविष्य निर्माण हुने आधार विद्यार्थी जीवनमै तयार हुन्छ। यस समयमा विद्यार्थीले विद्यालयबाट विभिन्न विषयको ज्ञान प्राप्त गर्नुका साथै अनुशासन, नैतिकता, जिम्मेवारी, सहयोग, इमानदारी, परिश्रम र असल व्यवहार जस्ता गुणहरू पनि सिक्छ। त्यसैले विद्यार्थी जीवनलाई जीवन निर्माण गर्ने सुनौलो अवसर र भविष्यको आधारशिला मानिन्छ।
विद्यार्थी जीवनमा विद्यार्थीको मुख्य कर्तव्य अध्ययन गर्नु हो। विद्यार्थीले नियमित रूपमा विद्यालय जानुपर्छ, शिक्षकले पढाएका कुरालाई ध्यानपूर्वक सुन्नुपर्छ र घरमा गएर पुनः अध्ययन गर्नुपर्छ। पढाइमा सफलता प्राप्त गर्न नियमितता, मेहनत, लगन र धैर्य आवश्यक हुन्छ। केवल परीक्षा पास गर्नु मात्र शिक्षाको उद्देश्य होइन। शिक्षाले मानिसलाई असल, सभ्य, सक्षम र जिम्मेवार नागरिक पनि बनाउँछ। त्यसैले विद्यार्थीले ज्ञानलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्न सिक्नुपर्छ।
विद्यार्थी जीवनमा समयको धेरै महत्त्व हुन्छ। बितेको समय फेरि फर्केर आउँदैन। त्यसैले विद्यार्थीले आफ्नो समयको सही सदुपयोग गर्नुपर्छ। पढाइ, खेलकुद, आराम, मनोरञ्जन तथा अन्य कामका लागि उचित समय छुट्याउनुपर्छ। समय तालिका बनाएर नियमित रूपमा अध्ययन गर्ने बानीले राम्रो नतिजा प्राप्त गर्न सहयोग गर्छ। समयको दुरुपयोग गर्ने, पढाइलाई बेवास्ता गर्ने र अनावश्यक काममा समय बिताउने विद्यार्थीले भविष्यमा कठिनाइ भोग्न सक्छ।
अनुशासन विद्यार्थी जीवनको महत्त्वपूर्ण गहना हो। अनुशासित विद्यार्थीले समयको पालना गर्छ, विद्यालयका नियमहरू मान्छ, शिक्षक र अभिभावकको सम्मान गर्छ तथा सबैसँग नम्र र सभ्य व्यवहार गर्छ। अनुशासनले विद्यार्थीलाई सही बाटोमा अगाडि बढ्न सहयोग गर्छ। अनुशासनबिना ज्ञान र प्रतिभाको उचित प्रयोग हुन सक्दैन। त्यसैले प्रत्येक विद्यार्थीले आफ्नो जीवनमा अनुशासनलाई विशेष स्थान दिनुपर्छ।
विद्यार्थीले पढाइसँगै खेलकुद, सांस्कृतिक कार्यक्रम, वक्तृत्वकला, हाजिरीजवाफ, सरसफाइ अभियान, सामाजिक सेवा तथा अन्य अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि सहभागी हुनुपर्छ। यस्ता गतिविधिले विद्यार्थीको शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा बौद्धिक विकासमा सहयोग पुर्याउँछन्। खेलकुदले शरीरलाई स्वस्थ र तन्दुरुस्त बनाउँछ भने विभिन्न कार्यक्रमले आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता, सहकार्य र आफ्ना विचार व्यक्त गर्ने क्षमता बढाउँछ।
विद्यार्थी जीवनमा असल बानी र राम्रो संगतको पनि ठूलो महत्त्व हुन्छ। विद्यार्थीले इमानदार, मेहनती र असल व्यवहार भएका साथीहरूको संगत गर्नुपर्छ। खराब संगतले विद्यार्थीलाई गलत बाटोमा लैजान सक्छ। त्यसैले विद्यार्थीले खराब बानी, झुट बोल्ने, झगडा गर्ने, अरूलाई हेप्ने तथा हानिकारक क्रियाकलापबाट टाढा रहनुपर्छ। असल संगत र राम्रो व्यवहारले विद्यार्थीको व्यक्तित्व विकास गर्छ।
विद्यार्थीले शिक्षक, अभिभावक तथा ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान गर्नुपर्छ। शिक्षकले ज्ञान र मार्गदर्शन दिन्छन् भने अभिभावकले माया, हेरचाह र आवश्यक सहयोग प्रदान गर्छन्। उनीहरूको सुझाव र अनुभवलाई सम्मान गर्दा विद्यार्थीले जीवनमा सही बाटो रोज्न सक्छ। साथै, विद्यार्थीले साना तथा कमजोर व्यक्तिप्रति माया, सहयोग र सद्भावको भावना राख्नुपर्छ।
आजको आधुनिक समयमा विज्ञान र प्रविधिको प्रयोग बढ्दै गएको छ। मोबाइल, इन्टरनेट र विभिन्न डिजिटल माध्यमबाट विद्यार्थीले धेरै ज्ञान प्राप्त गर्न सक्छन्। तर प्रविधिको सही र उपयोगी प्रयोग गर्न आवश्यक छ। अनावश्यक रूपमा मोबाइल चलाउने, सामाजिक सञ्जालमा धेरै समय बिताउने तथा पढाइलाई बेवास्ता गर्ने बानीले विद्यार्थीको अध्ययनमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ। त्यसैले प्रविधिलाई मनोरञ्जनका लागि मात्र नभई शिक्षा र ज्ञान प्राप्तिका लागि पनि प्रयोग गर्नुपर्छ।
विद्यार्थीहरू देशका भविष्यका कर्णधार हुन्। आजका विद्यार्थी नै भोलिका शिक्षक, डाक्टर, इन्जिनियर, वैज्ञानिक, कर्मचारी, किसान, व्यवसायी तथा देशका नेतृत्वकर्ता बन्नेछन्। त्यसैले विद्यार्थीले राम्रो शिक्षा, नैतिक ज्ञान र असल संस्कार प्राप्त गर्नुपर्छ। शिक्षित, अनुशासित र जिम्मेवार विद्यार्थीबाट नै सभ्य समाज र समुन्नत राष्ट्र निर्माण हुन सक्छ।
विद्यार्थी जीवनमा परिश्रमको विशेष महत्त्व हुन्छ। कुनै पनि सफलता बिना मेहनत प्राप्त हुँदैन। कठिनाइ र असफलताबाट डराउनु हुँदैन। असफलताबाट सिकेर फेरि प्रयास गर्नुपर्छ। निरन्तर मेहनत, आत्मविश्वास र दृढ इच्छाशक्तिले विद्यार्थीलाई आफ्नो लक्ष्यमा पुग्न सहयोग गर्छ। “मेहनतको फल मीठो हुन्छ” भन्ने भनाइ विद्यार्थी जीवनमा पनि पूर्ण रूपमा लागू हुन्छ।
अन्त्यमा, विद्यार्थी जीवन ज्ञान, सीप, अनुशासन, नैतिकता र व्यक्तित्व विकास गर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समय हो। यस समयको सही सदुपयोग गरी नियमित अध्ययन, मेहनत, अनुशासन र असल व्यवहार अपनाउनुपर्छ। विद्यार्थीले आफ्नो कर्तव्य र जिम्मेवारीलाई राम्रोसँग पूरा गर्दै समाज र राष्ट्रप्रति पनि सकारात्मक सोच राख्नुपर्छ। आजको असल, मेहनती, अनुशासित र जिम्मेवार विद्यार्थी नै भविष्यको सफल, सक्षम र आदर्श नागरिक हो।
✍️ बिशाल सिह धामी, विद्यार्थी
श्री महेन्द्र माध्यमिक बिधालय महाकाली- ०४, खलंगा, दार्चुला
