
म पेशाले शिक्षक हुँ, तर त्योभन्दा पहिला यो देशको एक सचेत र जिम्मेवार नागरिक पनि हुँ। यही परिचयले मलाई निर्वाचनको सन्दर्भमा केही मनका कुरा राख्न प्रेरित गरेको छ। हाम्रो लोकतान्त्रिक यात्रामा निर्वाचन केवल मत हाल्ने औपचारिक प्रक्रिया मात्र होइन; यो भविष्यको दिशा तय गर्ने महत्वपूर्ण क्षण हो। हामीले रोज्ने नेतृत्वले नीति, प्राथमिकता र राष्ट्रको चरित्र निर्धारण गर्छ। त्यसैले यो समय भावनामा बग्ने होइन, विवेकले निर्णय गर्ने हो।

आजको नेपालले अनेकौं विरोधाभास बोकेको छ। एकातिर युवाशक्ति, सम्भावना र ऊर्जा छ; अर्कोतिर बेरोजगारी, निराशा र पलायनको पीडा। धेरै युवाहरू आफ्नो परिवारसँग आफ्नै देशमा बसेर श्रम गर्न, सीप प्रयोग गर्न र सम्मानजनक जीवन बिताउन चाहन्छन्। तर न्यून पारिश्रमिक, सीमित अवसर र अस्थिर नीतिगत वातावरणका कारण उनीहरू विदेशिन बाध्य छन्। यो केवल आर्थिक बाध्यता होइन, सामाजिक र भावनात्मक क्षति पनि हो। घरका आँगन खाली हुनु, अभिभावक र सन्तानबीच दूरी बढ्नु, र समुदायको संरचना कमजोर हुनु हाम्रो सामूहिक पीडाका अध्याय बनेका छन्।
मेरो आफ्नै जीवनमा पनि यो कथा अपरिचित छैन। परिवारका सदस्यहरूले उर्वर उमेर विदेशमा बिताउनु परेको अनुभवले मलाई बुझाएको छ कि वैदेशिक रोजगारीको चमकभित्र कति तिता यथार्थहरू लुकेका हुन्छन्। विदेशिनु कसैको पहिलो रोजाइ हुँदैन; त्यो अक्सर बाध्यताको निर्णय हुन्छ। जब स्वदेशमै पर्याप्त अवसर, सम्मानजनक आम्दानी र स्थायित्वको भरोसा हुँदैन, तब पासपोर्ट नै आशाको प्रतीक बन्न पुग्छ। यो अवस्था परिवर्तन हुनु जरुरी छ।
युवापलायनसँगै अर्को गम्भीर चिन्ता शिक्षा क्षेत्रमा देखिन्छ। देशभरका विश्वविद्यालय र कलेजहरूमा विद्यार्थी संख्या घट्दै जानु केवल सांख्यिक तथ्य होइन; यो विश्वासको संकटको संकेत हो। विद्यार्थीहरूले स्वदेशी शिक्षण संस्थालाई कम प्राथमिकता दिनुका कारणहरू गहिरा छन्। पाठ्यक्रम र बजारको मागबीच असन्तुलन, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा कमजोर लगानी, तथा सीपमुखी शिक्षाको अभावले शैक्षिक प्रणालीलाई चुनौतीमा पारेको छ। शिक्षा केवल डिग्री प्राप्तिको माध्यम नभई जीवन र रोजगारीसँग जोडिने व्यावहारिक आधार हुनुपर्छ भन्ने अपेक्षा स्वाभाविक हो।
शिक्षा प्रणालीमा देखिएको अर्को जटिलता राजनीतिक हस्तक्षेप र भागबण्डाको संस्कार हो। शैक्षिक संस्थाहरू ज्ञान, अनुसन्धान र चरित्र निर्माणका केन्द्र हुनुपर्ने ठाउँमा कहिलेकाहीँ दलगत प्रभाव, दबाब र शक्ति सन्तुलनको मैदान बनेका दृश्यहरूले चिन्ता बढाउँछन्। राजनीतिक दल निकटका विभिन्न सङ्घ संगठनहरूको गतिविधि र प्रभावले निर्णय प्रक्रियामा निष्पक्षता र मेरिटको भावना कमजोर बनाएको आरोप पटक–पटक उठ्ने गरेको छ। यस्तो वातावरणमा पेशागत स्वतन्त्रता, शैक्षिक अनुशासन र संस्थागत विश्वसनीयता प्रभावित हुनु अस्वाभाविक होइन।
यो विषयलाई सन्तुलित दृष्टिले हेर्नु आवश्यक छ। लोकतन्त्रमा विचार अभिव्यक्ति, संगठन र सहभागिता नागरिक अधिकारका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। तर जब यस्ता अभ्यासहरूले शैक्षिक वातावरणमा अवरोध, अस्थिरता वा गुणस्तरमा असर पुर्याउँछन्, तब पुनर्विचार अपरिहार्य हुन्छ। शिक्षा क्षेत्रलाई दीर्घकालीन स्थायित्व, निष्पक्षता र उत्कृष्टताको आधारमा अघि बढाउन राजनीतिक प्रभाव र प्राज्ञिक स्वतन्त्रताबीच स्वस्थ सीमारेखा कोर्नु जरुरी छ।
निर्वाचनको यही सन्दर्भमा मतदाताहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। हामीले मत हाल्दा केवल उम्मेदवारको अनुहार होइन, सोच, कार्यशैली र मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। नेतृत्व कस्तो चाहिन्छ भन्ने प्रश्नमा हाम्रो उत्तर स्पष्ट हुनुपर्छ। हामीलाई यस्तो नेतृत्व चाहिन्छ, जसले सत्ता प्राप्तिलाई अन्तिम लक्ष्य नठानी सार्वजनिक सेवा र उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकता देओस्। जसले युवालाई स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्ने नीतिमा केन्द्रित रहोस्। जसले शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सुशासनलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणले हेर्न सकोस्।
देशका हरेक क्षेत्रमा सुधारको आधार सुशासन र संस्थागत संस्कारको परिवर्तन हो। नियम, पारदर्शिता र मेरिटको सम्मान बिना कुनै पनि प्रणाली दिगो बन्न सक्दैन। शिक्षा क्षेत्र त झन् राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्ने मूलाधार हो। यदि शिक्षा प्रणाली कमजोर भयो भने, त्यसको प्रभाव अर्थतन्त्रदेखि प्रशासन, अनुसन्धानदेखि सामाजिक संरचनासम्म फैलिन्छ। त्यसैले शिक्षा सुधारलाई प्राथमिक राष्ट्रिय एजेन्डाका रूपमा लिनु आवश्यक छ।
हामीले बारम्बार सुनेका आश्वासन र घोषणाहरूभन्दा अब परिणाममुखी प्रतिबद्धता खोज्ने बेला आएको छ। नीति केवल कागजमा सीमित नहोस्, व्यवहारमा देखियोस् भन्ने जनअपेक्षा बलियो बन्दै गएको छ। युवाले देशभित्रै अवसर देखून्, विद्यार्थीले स्वदेशी विश्वविद्यालयमा भविष्य देखून्, शिक्षक र प्राध्यापकले पेशागत गरिमा र स्वायत्तता अनुभूति गर्न सकून् भन्ने वातावरण निर्माण गर्नु नेतृत्वको मूल जिम्मेवारी हो।
मतदाताका रूपमा हामीले पनि आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नुपर्छ। मतदान केवल अधिकार होइन, कर्तव्य पनि हो। हाम्रो एउटा मतले नीति, प्राथमिकता र शासनको दिशा बदल्न सक्छ। त्यसैले जात, क्षेत्र, सम्बन्ध वा क्षणिक प्रभावभन्दा माथि उठेर विवेकपूर्ण निर्णय गर्नु आवश्यक छ। भावनात्मक नाराभन्दा तथ्य, कार्यक्षमता र विश्वसनीयतालाई आधार बनाउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, देश परिवर्तनको यात्रा एक दिनमा पूरा हुँदैन। तर सही दिशा र सही नेतृत्व चयनले त्यो यात्रालाई सार्थक बनाउन सक्छ। युवाको सपना, शिक्षा प्रणालीको विश्वसनीयता, र संस्थागत संस्कारको सुधार हाम्रो साझा लक्ष्य हुनुपर्छ। यही भावना र आशासहित, म एक शिक्षक र नागरिकका रूपमा सम्पूर्ण मतदातामा सचेत, जिम्मेवार र विवेकपूर्ण सहभागिताको अपिल गर्दछु।
✍️ राजु योन्जन, शिक्षक
गौमती माध्यमिक विद्यालय, सिन्धुली






























