बच्चामा श्वासप्रश्वासको समस्या र वायु प्रदूषणको गहिरो सम्बन्ध

Image
Nisarga Hospital

डा. राधिका गिरी, MBBS, MD (बाल रोग विशेषज्ञ)
सेती अञ्चल अस्पताल, धनगढी

CP Hospital Dhangadhi

हाम्रो समाजमा बालबालिकाको स्वास्थ्य सधैं प्राथमिकतामा पर्नुपर्ने विषय हो। पछिल्ला केही वर्षमा बच्चाहरूमा श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या तीव्र रूपमा बढ्दै गएको देखिन्छ। यो चिन्ताको विषय मात्र नभई अब सचेतनाको खाँचो भएको अवस्था हो। वातावरण प्रदूषण, विशेष गरी वायु प्रदूषण, बालबालिकाको स्वास्थ्यमाथि प्रत्यक्ष असर पार्ने प्रमुख कारणमध्ये एक हो।

बालबालिकामा देखिने प्रमुख श्वासप्रश्वास समस्या

नवजात शिशु र साना बालबालिकाको श्वास प्रणाली निकै संवेदनशील हुन्छ। यस्तो अवस्थामा धूलो, धुवाँ, ग्याँस, औद्योगिक कचरा तथा सवारीसाधनबाट निस्कने प्रदूषित पदार्थले उनीहरूको फोक्सोमा सिधा असर गर्छ। त्यसको परिणामस्वरूप निम्न समस्याहरू देखापर्दछन्:

  • दमा (Asthma)

  • एलर्जी (Allergy)

  • ब्रोंकाइटिस

  • निमोनिया

  • सास फेर्न गाह्रो हुने अवस्था

यी रोगहरू बालबालिकाको दैनिकीलाई कठिन बनाउनुका साथै शैक्षिक तथा सामाजिक विकासमा पनि असर पुर्‍याउँछन्।

️ वायु प्रदूषण र यसको प्रभाव

नेपालका मुख्य सहरहरू—काठमाडौं, धनगढी, नेपालगञ्ज, र विराटनगरजस्ता स्थानमा वायु प्रदूषणको स्तर विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को सिफारिस भन्दा धेरै माथि पुगिसकेको छ। विशेष गरी:

  • खुला चुल्हो वा दाउरा बालेर पकाउने चलन

  • जलेको फोहोरको धुवाँ

  • धुलोयुक्त सडकहरू

  • अत्यधिक सवारीसाधनको धुवाँ

यी सबैले घरभित्र र बाहिर दुवैतर्फ प्रदूषण बढाउँछन्। बालबालिकाले सास फेर्ने क्रममा यस्ता प्रदूषित कण सिधा फोक्सोमा लैजान्छन्, जसले तिनीहरूको स्वास्थ्यलाई दीर्घकालीन असर पुर्याउन सक्छ।

✅ समाधानका उपायहरू

बालबालिकालाई स्वस्थ राख्न र वायु प्रदूषणबाट जोगाउन निम्न उपायहरू अपनाउनु जरुरी छ:

  1. सफा र हरियाली वातावरण
    घर र विद्यालय वरिपरि धुलो कम गर्न नियमित रूपमा पानी छर्कने, रूख बिरुवा लगाउने र हरियाली बढाउने।

  2. सन्तुलित आहार र पानी
    प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन पोषणयुक्त खाना र प्रयाप्त पानीको सेवन गराउनु।

  3. मास्कको प्रयोग
    प्रदूषण बढी हुने समयमा बालबालिकालाई मास्क लगाउन बानी बसाल्नु आवश्यक छ।

  4. स्वास्थ्य परीक्षण र विशेषज्ञ सल्लाह
    खोकी, छाती दुख्ने वा सास फेर्न गाह्रो जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त बाल रोग विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु।

वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्नु भनेको मात्र वातावरणको रक्षा गर्नु होइन, हामीले हाम्रो भविष्य–बालबालिकाको स्वास्थ्य–सुरक्षित राख्नु हो। अभिभावक, शिक्षक, समुदाय र सरकारको सामूहिक प्रयासबाट मात्र वातावरणमैत्री र स्वास्थ्यप्रद समाज निर्माण गर्न सकिन्छ। बालबालिकालाई स्वस्थ, सबल र उज्यालो भविष्य दिन हामी सबैले आ-आफ्नो जिम्मेवारी वहन गर्नुपर्छ।