दार्चुला, कालापानी, र सीमा विवादबारे जानकारी

Image
Nisarga Hospital

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि:
सन् १८१५/१६ को सुगौली सन्धि अनुसार महाकाली नदी (काली नदी) नेपालको पश्चिमी सिमाना हो।
सन्धिको धारा ५ ले स्पष्ट पारेको छ कि काली नदीको पूर्वपट्टिको सम्पूर्ण भूभाग नेपालको हो।
नेपालको दाबी छ कि काली नदीको मुख्य स्रोत लिम्पियाधुरा हो, र सोही अनुसार लिम्पियाधुरा, कालापानी, र लिपुलेक लगायतका क्षेत्र नेपालको दार्चुला जिल्लामा पर्छन्।

CP Hospital Dhangadhi

विवादको मुख्य जड:
भारतले कालापानी नजिकैको सानो खोलालाई काली नदीको स्रोत मानेर आफ्नो सिमाना दाबी गर्दै आएको छ।
भारतले सन् १९६० को दशकदेखि नै कालापानी क्षेत्रमा आफ्नो सुरक्षा उपस्थिति कायम गरेको छ र ती गाउँहरू (कुटी, गुन्जी) लाई आफ्नो पिथौरागढ जिल्ला अन्तर्गत प्रशासित गर्दै आएको छ।
भारत र चीनले सन् २०१५ र त्यसपछिका वर्षहरूमा लिपुलेक पासलाई व्यापारिक मार्गको रूपमा प्रयोग गर्ने सम्झौता गरेपछि नेपालमा विरोध प्रदर्शन चर्किएको थियो।

नेपालको अडान:
सन् २०२० मे २० मा नेपाल सरकारले लिम्पियाधुरासम्म समेटेर नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गर्‍यो र यसलाई संविधानमा समेत समावेश गर्‍यो।

नेपालले ऐतिहासिक तथ्य, पुराना नक्सा, र नदी विज्ञानका आधारमा ती भूभागहरू आफ्नो भएको प्रमाण पेश गर्दै आएको छ।

“लापु लेक” (Lapu lake) को बारेमा:
“लापु लेक” भनेको लिपुलेक (Lipulekh) पासको नाम टाइप गर्दा भएको गल्ती (typo) हुन सक्छ, किनकि खोजी परिणामहरूमा “लापु लेक” भनिने कुनै तालको उल्लेख छैन, तर लिपुलेक पासबारे विस्तृत जानकारी छ।

यस मुद्दाको समाधान कूटनीतिक संवाद र ऐतिहासिक प्रमाणका आधारमा खोजिनुपर्छ भन्नेमा दुवै देशका विज्ञहरू सहमत छन्

✍️: योगेन्द्र सिंह धामी
श्री महेन्द्र नमूना माध्यमिक बिध्यालय माहाकाली -4 खलङ्गा दार्चुला
📖: सिविल ई्जिनियरिङ्