बङ्गालको खाडीबाट विकसित ‘अर्नब’ चक्रवातले भारतको तटीय क्षेत्रमा ठूलो प्रभाव पारेसँगै नेपालमा पनि भारी वर्षा र हिमपातको जोखिम बढेको छ। मौसमविद्हरूका अनुसार चक्रवात नेपालतर्फ आइपुग्दा कमजोर हुने सम्भावना रहे पनि यसको प्रभावका कारण देशका विभिन्न क्षेत्रमा मौसम प्रतिकूल हुन सक्छ। विशेषगरी बिहीबारदेखि शनिबारसम्म सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
भारतको मौसम विभागका अनुसार अर्नब चक्रवात आन्ध्र प्रदेशको तटीय क्षेत्रमा ठोक्किँदा प्रतिघण्टा १२५ देखि १३५ किलोमिटरको गतिमा हावा चलेको थियो। यसको प्रभावले आन्ध्र प्रदेशमा भारी वर्षा भएको छ। विशाखापट्टनम मौसम विभागका निर्देशक पीभीएन मूर्तिका अनुसार चक्रवात नरसापुर र यानमबीचको तटीय क्षेत्रमा गएराति साढे ३ बजे प्रवेश गरेको थियो। त्यसपछि यसको गति क्रमशः कमजोर हुँदै गएको भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।
चक्रवातको प्रभाव आन्ध्र प्रदेश र ओडिशासहित तेलंगाना, छत्तिसगढ, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, झारखण्ड, बिहार र उत्तर प्रदेशसम्म पर्ने अनुमान गरिएको छ। सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै भारतमा ५० वटा रेल र विजयवाडा तथा विशाखापट्टनम विमानस्थलबाट हुने २१ वटा उडान रद्द गरिएको जनाइएको छ। आन्ध्र प्रदेश र ओडिशामा चार हजार चक्रवात आश्रयस्थल तयार पारिएका छन्। ओडिशाका १६ जिल्लामा विद्यालय बन्द गरिनुका साथै करिब ३० हजार मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको समाचारमा उल्लेख छ।
नेपालमा कुन-कुन क्षेत्रमा बढी जोखिम?
नेपाल मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद्हरूका अनुसार भारतको तटीय क्षेत्रमा ठोक्किएको चक्रवात नेपाल नजिक आइपुग्दा कमजोर भएर न्यूनचापीय प्रणालीका रूपमा रहने सम्भावना छ। यद्यपि यसको मार्ग नेपालतर्फ देखिएकाले सावधानी अपनाउनुपर्ने बताइएको छ।
मौसमविद् विभूति पोखरेलका अनुसार चक्रवात जमिनमा प्रवेश गरेपछि कमजोर हुँदै जाने र नेपालसम्म आइपुग्दा यसको शक्ति थप घट्ने सम्भावना छ। तर यसको प्रभावबाट हुने वर्षा र मौसम परिवर्तनलाई बेवास्ता गर्न नहुने उनको भनाइ छ।
पूर्वानुमानअनुसार लुम्बिनी, गण्डकी, बागमती, मधेश र कोशी प्रदेशका विभिन्न स्थानमा भारी वर्षा हुन सक्छ। उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको सम्भावना पनि रहेको छ। बुधबारदेखि काठमाडौंसहित देशका विभिन्न भागमा उच्च बादल देखिन थालेपछि सम्भावित वर्षालाई ध्यानमा राखेर पूर्वतयारी र सतर्कता बढाइएको छ। शुक्रबार र शनिबार यसको प्रभाव तुलनात्मक रूपमा बढी देखिन सक्ने मौसमविद्हरूको अनुमान छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख एवं विपद् विज्ञ डा. धर्मराज उप्रेतीले मौसम विज्ञान विभागको पूर्वानुमानलाई ध्यानमा राख्दै बिहीबार रातिदेखि शनिबारसम्म उच्च सतर्कता अपनाइएको जानकारी दिएका छन्।
यसअघि असोजमा पनि बङ्गालको खाडीमा चक्रवात विकसित हुन सक्ने अनुमान गरिएको थियो। त्यतिबेला चक्रवातको रूप नलिए पनि त्यसको मौसमी प्रभावले नेपालमा वर्षा गराएको थियो। अहिलेको प्रणालीले भने केही स्थानमा त्यसभन्दा बढी वर्षा र हिमपात गराउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
‘अर्नब’ नाम कसरी रह्यो?
‘अर्नब’ नाम बङ्गलादेशले प्रस्ताव गरेको हो। बंगाली भाषामा यसको अर्थ ‘महासागर’ वा ‘समुद्र’ हुन्छ। उत्तरी हिन्द महासागर क्षेत्रमा विकसित हुने उष्णकटिबन्धीय चक्रवातको नामकरणका लागि विभिन्न देशले प्रस्ताव गरेका नामहरूको सूची प्रयोग गरिन्छ।
सन् २०२० अप्रिलमा अपनाइएको नामकरण सूचीमा बङ्गलादेश, भारत, इरान, माल्दिभ्स, म्यानमार, ओमान, पाकिस्तान, कतार, साउदी अरेबिया, श्रीलंका, थाइल्यान्ड, संयुक्त अरब इमिरेट्स र यमन गरी १३ देशले प्रस्ताव गरेका नाम समावेश छन्।
मौसमविद्हरूले चक्रवात कमजोर हुँदै गए पनि सम्भावित भारी वर्षा, बाढी, पहिरो र हिमपातको जोखिमलाई ध्यानमा राखेर सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्। विशेषगरी नदी तथा खोलानजिक बसोबास गर्ने, पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा रहेका र उच्च पहाडी तथा हिमाली भेगमा यात्रा गर्ने नागरिकले मौसमसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्न आवश्यक छ।
सम्पादकीय नोट: प्रकाशनअघि चक्रवातको नाम, भारतमा परेको प्रभाव, नेपाल मौसम विज्ञान विभागको पछिल्लो पूर्वानुमान तथा जोखिमको समयावधि आधिकारिक स्रोतबाट पुनः पुष्टि गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
