विगतमा जस्तै गरिबहरूको बर्तमान छ,
जतापनि ठोक्कर खान बाध्य जहान छ।
सुकेको ओंठ आँखाभरी चाङ्ग सपनाको,
भोको पेट सधै मुटुमा उर्लेको तुफान छ।
कस्तो बिडम्बना रैछ जीवनको रहश्य यो,
न मानो न छानो तर महलमा योगदान छ।
केहि छैन पासमा प्रराण मात्र फेरी उसैले,
नियम कानुन् र देशकै लागि साबधान छ।
गरिबको कसैले बुझ्दैन मर्म तर जतासुकै,
लेख, रचना र कथामा गरिबकै उखान छ।
नेता पनि त गरिब बिना बाँच्न कहाँ सक्थे,
सिखर पुग्ने मन लागेमा गरिबकै रटान छ।
॥१॥
त्यहाँ विद्रोह हुन्छ जहाँ अत्याचार हुन्छ,
निर्दोश माथि दमनकारी व्यबहार हुन्छ।
ठुला-ठुला तानाशाह कहलियका लाई नै,
भुँइमा पच्छार्न जनताहरू त्यैयार हुन्छ।
भन जनताले अन्याय कहिले सम्म सहने,
ज्युँन पाउँने सबैको हक अधिकार हुन्छ।
हुन्छन् केहि मानिस पनि पसुतुल्य बनेका,
त्यसैले त हाम्रो समाजमा सधै दरार हुन्छ।
किन राख्खिन्छ आरक्षण बिवाद त्यसैमा,
त्यो उस्ले पाउँछ जो उस्को बफादार हुन्छ।
मानिसभित्र पद प्रतिष्ठाको मह भएपछि नै,
समाज देश टुक्क्रा पार्ने त्यो आधार हुन्छ।
॥२॥
त्यो वेलामा आफ्नो यही मुट भित्र भतभत हुन्छ,
साँच्चै जब आफ्नो सन्तानमा परेको बिपत हुन्छ।
चिन्ता नगर नभनौँ त्यो त आफै आउँछ नगरे पनि,
चोट तिमिलाई लाग्छ र यो मुटुलाई अबगत हुन्छ।
केही छैन गुनासो लुटि खाने त उन्को औकात हो,
इमानदार भए समाजमा पनि सधै इज्जत हुन्छ।
साइँलि माइलीका गीत त सधैभरी सुन्दै आएका,
आफ्नो त प्रगतिसिल गीतमा रमाउँने मत हुन्छ।
समाजको ढाँचा उस्तै छ नेता पनि त लोभी पापी,
यही अबस्था रह्यो भने एकदिन देश जफत हुन्छ।
शिक्षा उस्तै छ विदेशीको चलखेल बढ्यो देशमा,
हामी यस्तै गर्यौँ भने दुश्मनलाई मदत् थप हुन्छ।
॥३॥
समाज भित्र सही कुरा पनि जहर जस्तै,
देख्छन कतिपयले विनपानी बगर जस्तै।
ऊ हारायो समाजमा प्रतिभा भयो खरानी,
आँखा व़रिपरी घुम्छ र लाग्छ भर्खर जस्तै।
मानिस आर्कैको बैशाखिमा उभिए पछि,
भयो समाज इञ्जन् विनाको मोटर जस्तै।
न निकास पायो नत बिकास भयो देशमा,
जिन्दगी भयो गरिबको सधै खच्चर जस्तै।
भट्याउँनेहरू भट्याउँछन् बच्छ तरर ताली,
जुनसुकै पनि बन्यो अचेल स्टेम रबर जस्तै।
यो लाहुरे कलमबाटै खोज्छ समाज बदल्न,
तर बनाउँन खोज्छन उनि आफ्नै थर जस्तै।
सुरेशकुमार पाण्डे दाङ घोराही १८
