जिउँने मन् छैन तर जिउँन कर लाग्छ,
छैन मायाँ आफ्नो अरूलाई भर लाग्छ।
हाङ्गा बाँगा नभयको रूख हुन्छ कहाँ,
साखबाट नै हाँगा भाँचिन्छ डर लाग्छ।
जीवन आफ्नै भए नि हुनेरैनछ आफ्नो,
कहाँ पुगेर टुङ्गिछ ज्यान् वेखबर लाग्छ।
मन् भित्रको कुरा कहाँ गई पोखु साथि,
जिउँने भन्दा अचेल म मर्ने रहर लाग्छ।
भन्न त भन्छन् जीवन शंघर्ष र सफर हो,
सकिँदै नसकिने शंघर्षको सफर लाग्छ।
न दिन्छ उर्जा हवा पनि दिन्छ न मायाँले,
किनहो कुन्नी बिरानो धर्ती सगर लाग्छ।
॥१॥
सबै सबैलाई जिउँने रहर हुँदो हो,
यो हावा र पानीकै असर हुँदो हो।
कस्ले फुलाउँथ्यो यो फूलको बगैचा,
आफु नै मर्ने उस्लाई खबर हुँदो हो।
यो जगमा पनि कुनै हुँदैनथ्यो कमी,
आँखामै त्यो हँसिलो अधर हुँदो हो।
उर्लियो खोला रूवायो मनुवाहरूलाई,
रिसाउँने थिएन शुरक्षित बगर हुँदो हो।
को जान्थ्यो परदेशमा रोजगार भए,
यदि गास र ओटलाग्ने घर हुँदो हो।
॥२॥
आज दाल भात बाँटे यो त्यही सहर थियो,
जहाँ माछालाई पानी बिनाको बगर थियो।
लाहुर त हिँजो पनि जान्थ्यौँ मलाया युवा,
उस्तै छ आज जस्तो हिंजो अक्कर थियो।
श्रमजिविहरू मानो र छानोका लागि पुग्छौँ,
कुनै वेला हाम्रो परिश्रमकै पनि कदर थियो।
एकछाक गुन्द्रुक र आटो नपाई पुग्यौँ परदेश,
छिमेेकीले काम दिन्छ भन्ने अघात भर थियो।
कहाँ भरिन्थ्यो साथि यो चुँहुने घैंटोमा पानी,
जहाँ ठाउँ ठाउँमा नदेखिने तमाम् चर थियो।
म आफैले पनि व्यवस्था बदल्न कम्मर कसें,
जो व्यवस्था लिएर आयौँ झनै झरझर थियो।
॥३॥
हामि देशभक्त नभए देशकै सत्यानाश हुन्छ,
देशभित्र विदेशीको सधैँका लागि बास हुन्छ।
कति ठुलो छर हाम्रो देश सङ्घीयता ल्यायौँ,
टुक्रा टुक्रामा बिभाजित भए एक गास हुन्छ।
थाहा छ कहिल्यै गुलाम हुन दिएनन् पूर्वजले,
केथाहा आफ्नो सन्ताननै कुनैदिन दास हुन्छ।
हामि जता बसेपनि टाडा हुनेछैन हृदय हाम्रो,
देशभक्तको लागि त मात्रृत्व भूमि खाश हुन्छ।
देशभित्र आन्दोलन हुन्छ तर हुँदैहुँदैन क्रान्ति,
कसरी हुनसक्थ्यो मनमा स्वार्थको रास हुन्छ।
युवा बिहिनको देश हुन्छ घर पिलर बिनाको,
नागरिक असाय हुन्छन् देशभित्र तमास हुन्छ।
सुरेशकुमार पाण्डे दाङ घोराही १८
