नेपालको शैक्षिक इतिहासमा एक अर्को अध्याय थपिँदै २०८० सालको माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) आज सम्पन्न भएको छ। यो परीक्षा केवल विद्यार्थीहरूको ज्ञान परीक्षण मात्र होइन, नेपाली शिक्षा प्रणालीको वर्तमान अवस्था र भविष्यका चुनौतीहरूको एउटा दर्पण पनि हो।
५ लाख १४ हजार ७१ विद्यार्थीले यस वर्ष परीक्षा दिए, जसमा काठमाडौंले मात्र ३९,६०० जना (७.७%) र मनाङले ४३ जना (०.००८%) परीक्षार्थी दर्ता गरेको छ।
जेल र सुधार केन्द्रबाट परीक्षा दिने विद्यार्थीहरूको उपस्थितिले शिक्षाको समावेशीता देखाए पनि, जापानमा २९ नेपाली विद्यार्थीले दिएको परीक्षाले डायस्पोराको चुनौती राष्ट्रिय शिक्षामा उजागर गरेको छ।
परीक्षा नियन्त्रक नन्दलाल पौडेलको भनाइ अनुसार, यस वर्ष परीक्षा “मर्यादित” भए पनि निरीक्षक निष्कासनको घटनाले निगरानी प्रणालीमा कमजोरी देखिएको छ। यसले परीक्षाको विश्वसनीयतामा प्रश्न उठाएको छ।
२०७९ मा ४८% मात्र उत्तीर्ण भएका विद्यार्थीहरूको तुलनामा यस वर्ष ७०% लक्ष्य राखिएको छ।
तर, ३५% मात्र न्यूनतम अङ्क ल्याउनुपर्ने व्यवस्थाले शैक्षिक गुणस्तरको बारेमा गम्भीर प्रश्न उठ्छ: के यो शिक्षा वा केवल प्रमाणपत्र वितरण हो?
प्राविधिक शिक्षालाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
गुणस्तरीय शिक्षक, पाठ्यक्रम सुधार, र परीक्षा प्रणालीमा पारदर्शिता जस्ता क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ।
एसईई २०८० को सफल समाप्तिले केवल औपचारिकतापूर्ण सकर्मकता मात्र होइन, नेपाली शिक्षा प्रणालीले सामना गरिरहेका संरचनात्मक समस्याहरू पनि हो। आगामी असार ७ मा आउने नतिजाले यी चुनौतीहरूको एउटा स्पष्ट तस्वीर प्रस्तुत गर्नेछ।
