माटो, भग्नावशेष र मृत्युबीच छ दिनमा करिब १०० उद्धार उडान; केबिन क्रुदेखि नेपालको पहिलो महिला हेलिकप्टर क्याप्टेनसम्मको प्रेरणादायी यात्रा
अत्तरियाः तल हेर्दा सबैतिर माटो थियो। कतै बाढीले बगाएका संरचनाका भग्नावशेष, कतै भत्किएका सडक। कतै उजाड बस्ती त कतै जीवनको अन्तिम आशामा आकाशतिर फर्किएका आँखाहरू।
भोटेकोशी र त्रिशूलीको बाढीले निम्त्याएको विनाशबीच जमिनमा उद्धारकर्मीहरू संघर्ष गरिरहेका थिए। तर त्यसैबीच आकाशमा एउटा हेलिकप्टर लगातार चक्कर काटिरहेको थियो।
हेलिकप्टरको ककपिटमा थिइन्—प्रिया अधिकारी।
नेपालकी पहिलो महिला हेलिकप्टर क्याप्टेनका रूपमा परिचित प्रिया पछिल्ला केही दिनदेखि बाढी प्रभावित क्षेत्रमा लगातार उद्धार उडानमा छिन्। छ दिनमा करिब १०० उद्धार मिसन पूरा गरिसकेकी उनी अहिले विपत्तिमा फसेका मानिसका लागि आकाशबाट आएको एउटा आशाजस्तै बनेकी छन्।
उनका लागि ती उडान केवल यात्रु ओसार्ने उडान होइनन्। प्रत्येक उडानसँग एउटा परिवारको आशा जोडिएको छ। कुनै आमाको सन्तान, कुनै श्रीमतीको श्रीमान्, कुनै बाबुआमाको सहारा—कसैलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्याउनुपर्ने जिम्मेवारी छ।
त्यसैले उनको हेलिकप्टरको हरेक उडानको अर्थ फरक छ।
जहाँ मृत्युका निशान छन्, त्यहीँ जीवनको खोजी
नेपाल–तिब्बत सीमावर्ती क्षेत्रका प्रभावित भूभागमा उद्धार उडान सहज छैन।
बाढीले भूगोल नै बदलिदिएको छ। कतै सडक छैन, कतै अवतरण गर्ने ठाउँ छैन। बाक्लो हिलोले जमिनलाई असुरक्षित बनाएको छ। भत्किएका संरचना र पहिरोका कारण परिचित भूभागसमेत अपरिचित बनेका छन्।
यस्तो अवस्थामा हेलिकप्टर सुरक्षित रूपमा अवतरण गरेर इन्जिन बन्द गर्नसमेत सम्भव नहुने ठाउँ छन्।
इन्जिन चालु राखेरै उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
अर्थात् पाइलटका लागि केही क्षणको निर्णय पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
रसुवाको टिमुरे क्षेत्रमा मात्रै करिब २० वटा हेलिकप्टर उद्धार अभियानमा परिचालित छन्। एउटै क्षेत्रमा पाँच–छ वटा हेलिकप्टर एकैपटक पुग्ने अवस्था आउँदा पाइलटहरूबीच निरन्तर रेडियो सम्पर्क र समन्वय आवश्यक हुन्छ।
आकाशमा एउटा सानो गल्तीको मूल्य निकै ठूलो हुन सक्छ।
तर प्रिया र उनको टोली जोखिमसँग डराएर पछि हट्ने अवस्थामा छैनन्।
किनकि तलबाट आउने हरेक संकेतले उनीहरूलाई फेरि उड्न बाध्य बनाउँछ।
आकाशबाट देखेको त्यो भयावह दृश्य
लगातार उद्धार उडानका क्रममा प्रियाले बाढीले निम्त्याएको विनाशलाई निकै नजिकबाट देखेकी छन्।
टिमुरे र आसपासका क्षेत्रमा उनले छरिएका शव देखिन्। जलविद्युत् आयोजनाका संरचना ध्वस्त भएको देखिन्। बाढीले बस्ती र पूर्वाधारमाथि मच्चाएको ताण्डव आफ्नै आँखाले नियालिन्।
त्यो दृश्य केवल समाचारमा पढिने विपत्ति थिएन।
त्यो उनको हेलिकप्टरको झ्यालबाट देखिएको वास्तविकता थियो।
उनको अनुभवमा, केही ठाउँको अवस्था यस्तो थियो—मानौं त्यहाँ केही बाँकी नै रहेन।
तर विनाशबीच पनि कहिलेकाहीँ एउटा दृश्यले उनको मनमा आशा जगाउँछ।
जब कुनै मानिसले हेलिकप्टर देखेर हात हल्लाउँछ।
त्यो हात केवल संकेत होइन, जीवनको पुकार हुन्छ।
उद्धार गरिएका मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्याएपछि उनीहरू जीवित छन् भन्ने देख्न पाउनु प्रियाका लागि ठूलो राहत हो।
उनीहरू उनका आफन्त होइनन्। उनीहरूलाई उनले पहिले कहिल्यै देखेकी पनि नहुन सक्छिन्।
तर संकटको त्यो क्षणमा उनीहरूको जीवनसँग प्रिया प्रत्यक्ष जोडिन्छिन्।
‘तपाईंहरू बाँच्नुभयो’ भनेर भन्न पाउँदाको क्षण नै उनको थकान भुलाउने क्षण हो।
छ दिनको थकान, तर रोकिएको छैन उडान
लगातार छ दिन उद्धार अभियानमा खटिँदा शरीर थाक्छ।
आँखा थाक्छन्। निद्रा अपुग हुन्छ। मानसिक दबाब बढ्छ।
तर उद्धार अभियानमा संलग्न टोलीका लागि आरामभन्दा अगाडि हुन्छ जिम्मेवारी।
प्रियाले पनि आफूहरू निकै थकित भएको बताएकी छन्। तर तालिम र अनुभवले कठिन परिस्थितिमा काम गर्न तयार बनाएको उनको भनाइ छ।
एकपछि अर्को उडान।
एकपछि अर्को उद्धार।
फेरि अर्को गन्तव्य।
फेरि अर्को जीवन।
यही क्रम चलिरहेको छ।
कहिलेकाहीँ पाइलटको कामलाई केवल हेलिकप्टर उडाउनु भनेर बुझिन्छ। तर विपद्को समयमा ककपिटभित्र बसेको पाइलटको जिम्मेवारी त्यसभन्दा धेरै ठूलो हुन्छ।
त्यहाँ मौसम पढ्नुपर्छ। भूगोल बुझ्नुपर्छ। जोखिमको मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। उद्धार टोलीसँग समन्वय गर्नुपर्छ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—सही समयमा सही निर्णय गर्नुपर्छ।
केबिन क्रुबाट ककपिटसम्म
प्रियाको कथा भने आजको बाढीबाट सुरु भएको होइन।
उनको यात्रा एउटा सपना र त्यसलाई पछ्याउने साहसबाट सुरु भएको हो।
वातावरण विज्ञान अध्ययन गरेपछि उनले केही समय केबिन क्रुका रूपमा काम गरिन्।
हेलिकप्टरमा यात्रा गर्ने क्रममा उनको मनमा उड्डयनप्रति रुचि बढ्दै गयो।
अरू यात्रुहरूका लागि हेलिकप्टर गन्तव्यमा पुग्ने साधन थियो। प्रियाका लागि भने त्यो विस्तारै सपना बन्न थाल्यो।
उनले सोचिन्—‘किन म आफैं हेलिकप्टर नउडाऊँ?’
त्यो सोचलाई उनले सपनामै सीमित गरिनन्।
हेलिकप्टर उडानको तालिम लिन फिलिपिन्स पुगिन्। प्रशिक्षण पूरा गरिन्। आवश्यक उडान घण्टा पूरा गरिन्। कठिन अभ्यास र निरन्तर मेहनतपछि आफ्नो करिअरलाई ककपिटतर्फ मोडिन्।
सन् २०१७ मा उनी पूर्णकालीन हेलिकप्टर पाइलटका रूपमा कार्यरत भइन्।
त्यो दिनदेखि उनको उडान केवल व्यक्तिगत करिअरको यात्रा रहेन।
उनले विस्तारै आफूलाई नेपालको कठिन हिमाली उद्धार उडानमा स्थापित गरिन्।
हिमालको उचाइमा परखिएको साहस
हिमालमा हेलिकप्टर उडाउनु आफैंमा चुनौतीपूर्ण काम हो।
मौसमको तीव्र परिवर्तन, उच्च उचाइ, साँघुरो भूभाग र सीमित अवतरणस्थलबीच पाइलटले अत्यन्त सावधानीपूर्वक निर्णय लिनुपर्छ।
प्रियाले हिमालयमा घाइते पर्वतारोहीको उद्धारदेखि सगरमाथा क्षेत्रका कठिन उद्धार मिसनसम्म उडान भरेकी छन्।
उनका केही उद्धार उडान करिब ६ हजार २०० मिटर उचाइसम्म पुगेका छन्।
त्यही अनुभव अहिले बाढीको विपत्तिमा काम लागिरहेको छ।
हिमालको उचाइमा परखिएको उनको साहस अहिले बाढीले तहसनहस पारेको भूगोलमा मानिसको जीवन बचाउने अभियानमा प्रयोग भइरहेको छ।
एउटी महिला, एउटा ककपिट र हजारौँका लागि प्रेरणा
प्रियाको यात्रा एउटा सफल पाइलटको कथा मात्र होइन।
यो एउटा महिलाले आफ्नो सपना रोज्दा त्यसलाई कसरी उपलब्धिमा बदल्न सक्छिन् भन्ने उदाहरण हो।
केबिन क्रुबाट सुरु भएको यात्रा नेपालको पहिलो महिला हेलिकप्टर क्याप्टेनसम्म आइपुग्नु आफैंमा प्रेरणादायी उपलब्धि हो।
तर उनको सफलताको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष सायद उपाधि होइन।
त्यो हो—संकटमा मानिसको जीवन बचाउन आफ्नो सीप प्रयोग गर्नु।
आज उनी आकाशमा उडिरहेकी छन्।
तर उनको उडानको गन्तव्य केवल एउटा ठाउँबाट अर्को ठाउँ होइन।
उनको गन्तव्य हो—जीवन।
तल माटो छ।
भग्नावशेष छन्।
बाढीका निशान छन्।
मृत्युका कहालीलाग्दा दृश्य छन्।
तर त्यही दृश्यबीच कुनै हात आकाशतर्फ उठ्छ।
कुनै आँखाले हेलिकप्टर देखेर आशा गर्छ।
र प्रिया फेरि आफ्नो हेलिकप्टर तल झार्छिन्।
सायद त्यही क्षण उनको उडानको सबैभन्दा ठूलो अर्थ हुन्छ।
जब जमिनले साथ छाड्छ, आकाशबाट पनि जीवन बचाउन सकिन्छ।
र त्यो आकाशमा निरन्तर उडिरहेकी छन्—प्रिया अधिकारी।
एउटी चेली, जसले सपना देखिन्।
सपना पछ्याइन्।
आफूलाई प्रमाणित गरिन्।
र आज हजारौँ मानिसलाई एउटा सन्देश दिइरहेकी छन्—
साहससहित पछ्याइएको सपना केवल आफ्नो जीवन बदल्दैन, कहिलेकाहीँ अरूको जीवन पनि बचाउँछ।
