पशुपति जोशी (पुजा)
लोकतन्त्रमा जनता नै सर्वोच्च शक्ति मानिन्छन् । आफ्ना आशा, सपना र भविष्यको भरोसा बोकेर जनताले नेताहरूलाई मतदान मार्फत शासनको जिम्मेवारी सुम्पन्छन् । तर आजको नेपालमा यही जनता आफ्नै निर्वाचित नेताहरूप्रति गहिरो रुष्टता, पीडा र आक्रोश बोकेर बस्न बाध्य भएका छन् । यो आक्रोश क्षणिक होइन, वर्षौँदेखि सञ्चित निराशाको परिणाम हो ।
आज आम नागरिकको जीवन कठिन बन्दै गएको छ । महँगीले दैनिक जीवन धान्न गाह्रो छ, बेरोजगारीले युवाको भविष्य अन्धकार बनेको छ। पढेका युवा स्वदेशमा अवसर नपाएर विदेशिन बाध्य छन्। किसानले उत्पादनको उचित मूल्य पाएका छैनन्, मजदुरको श्रमको सम्मान छैन । तर यता नेताहरू सत्ता, पद र लाभको खेलमा व्यस्त देखिन्छन्। यही विरोधाभासले जनताको मनमा गहिरो पीडा जन्माएको छ ।
चुनावको बेला जनतासामु समृद्धि, सुशासन र विकासका ठूला सपना देखाइन्छन् । तर सत्ता पाएपछि ती सपना भाषणमै सीमित हुन्छन् । भ्रष्टाचारका काण्ड एकपछि अर्को खुल्दै जान्छन्, तर दोषीहरूलाई कारबाही हुँदैन । कानुन गरिबका लागि कठोर र शक्तिशालीका लागि लचिलो भएको अनुभूति जनताले गरेका छन् । यसले न्याय प्रणालीप्रति समेत अविश्वास पैदा गरेको छ ।
राजनीतिक अस्थिरता अर्को ठूलो पीडाको कारण बनेको छ । सरकार बनाउने र भत्काउने खेलले देशको विकास रोकिएको छ । जनताले स्थिर, काम गर्ने सरकार चाहेका छन्, तर नेताहरू गठबन्धन, पद बाँडफाँड र स्वार्थी सम्झौतामा सीमित देखिन्छन्। जनताको समस्या प्राथमिकतामा नपर्नु नै आजको आक्रोशको मूल कारण हो ।
लोकतन्त्रको मूल आत्मा जनता हुन् । जनताले आफ्ना आवश्यकता, आकांक्षा र भविष्यप्रतिको भरोसा बोकेर नेताहरूलाई मतदानमार्फत सत्ता सुम्पिन्छन् । तर वर्तमान अवस्थामा नेपालका आम जनता आफ्नै निर्वाचित नेताहरूप्रति गहिरो असन्तोष र रुष्टता व्यक्त गरिरहेका छन् । यो रुष्टता कुनै एक कारणले होइन, लामो समयदेखि संचित राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक र नैतिक असफलताहरूको परिणाम हो ।
१. भ्रष्टाचारको संस्थागत विकास
आजको सबैभन्दा ठूलो कारण भ्रष्टाचार हो । ठूला आयोजना, खरिद प्रक्रिया, नियुक्ति र बजेट वितरणमा व्यापक अनियमितता देखिन्छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने निकायहरू राजनीतिक दबाबमा कमजोर बनेका छन् । जनताले “ठूला माछा छुट्ने, साना माछा मात्र समातिने” अवस्था अनुभव गरिरहेका छन् । यसले कानुनप्रति विश्वास घटाएको छ ।
२. चुनावी प्रतिज्ञा र व्यवहारबीचको गहिरो खाडलः
चुनावको बेला रोजगारी, समृद्धि, सुशासन र विकासका मीठा सपना देखाइन्छन् । तर सत्ता प्राप्त गरेपछि ती वाचा केवल कागजमै सीमित हुन्छन् । जनताले पटक–पटक धोका खाएको महसुस गरेका छन् । यही कारण चुनावप्रतिको उत्साह घट्दै गएको छ ।
३. बेरोजगारी र युवा पलायनः
देशभित्र रोजगारीको अवसर सिर्जना हुन नसक्दा लाखौँ युवा बाध्य भएर विदेशिनुपरेको छ । युवा शक्ति उत्पादनशील काममा लाग्न नसक्दा देशको भविष्य कमजोर बन्दै गएको छ । नेताहरू युवालाई भाषणमा मात्र प्राथमिकता दिन्छन्, नीतिमा होइन ।
४. महँगी र कमजोर अर्थतन्त्रः
दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यवृद्धि, आय नबढ्नु र करको भारले जनजीवन कष्टकर बनेको छ । अर्थतन्त्र सुधारका ठोस नीति नदेखिनु र योजनाविहीन शासनले जनता निराश बनेका छन् ।
५. राजनीतिक अस्थिरता र सताको लोपः
सरकार बनाउने र भत्काउने खेल, गठबन्धनको स्वार्थी राजनीति र पदका लागि सिद्धान्त त्याग्ने प्रवृत्तिले जनतामा वितृष्णा पैदा गरेको छ । स्थिर सरकार बिना विकास सम्भव नहुने कुरा जनताले बुझेका छन् ।
६. सेवा प्रवाहमा असफलताः
शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, खानेपानीजस्ता आधारभूत सेवामा अपेक्षित सुधार नआउनु जनआक्रोशको अर्को कारण हो । सरकारी कार्यालयमा हुने ढिलासुस्ती र झन्झटले आम नागरिक हैरान छन् ।
७. नैतिकता र उत्तरदायित्वको अभावः
नेताहरूले गल्ती स्वीकार नगर्नु, नैतिक जिम्मेवारी नलिनु र पदमा टाँसिरहने प्रवृत्तिले जनतामा आक्रोश बढाएको छ । जनताले नेतृत्वबाट उदाहरणीय आचरण अपेक्षा गर्छन्, तर व्यवहार त्यसको विपरीत देखिन्छ ।
(यस्तो अवस्थामा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ— के जनताले चाहेको जस्तो सरकार बन्न सक्छ ?)
उत्तर सजिलो छैन, तर असम्भव पनि छैन ।
यदि जनताले सचेत भएर सही नेतृत्व छान्ने हो, नेताहरूले आफ्ना गल्ती स्वीकार गरी आचरण सुधार्ने हो, र नीति–निर्माण जनमुखी बनाउने हो भने परिवर्तन सम्भव छ । जनताले अब भाषण होइन, परिणाम खोजिरहेका छन् । सरकार पदका लागि होइन, सेवाका लागि बन्नुपर्छ भन्ने चेतना बलियो बन्दै गएको छ ।
आज देखिएको जनआक्रोश केवल असन्तोष होइन, यो चेतावनी हो। यदि नेतृत्वले समयमै जनताको पीडा बुझेन भने लोकतन्त्र कमजोर हुँदै जानेछ । तर यही आक्रोशलाई सकारात्मक दबाबमा बदल्न सकियो भने जनताले चाहेको उत्तरदायी, पारदर्शी र इमानदार सरकार निर्माण हुन सक्छ ।
जनता र नेताबीचको दूरी घटाउन नसकेसम्म रुष्टता अझ बढ्नेछ । जनताको पीडा बुझ्ने, मर्म सुन्ने र कामबाट विश्वास जित्ने नेतृत्व आए मात्र जनताले चाहेको जस्तो सरकार बन्ने आशा गर्न सकिन्छ । परिवर्तनको चाहना जनतामा छ, अब नेतृत्वले त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने साहस देखाउनु पर्छ ।
लेखक सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत छन् ।)
