महेन्द्रनगरलाई माया गर्ने सबै दाजुभाइ दिदीबहिनीहरूमा नमस्कार।
आज म एउटा प्रश्नबाट सुरु गर्न चाहन्छु।
हामी जुन सहरमा उभिएका छौँ, के हामीले कहिल्यै सोच्यौँ, यो सहर यसरी कसरी बन्यो?
यी सडकहरू कसरी आए?
यी कार्यालय, यी विद्यालय, यो बजार, यो चहलपहल… कहाँबाट सुरु भयो यसको यात्रा?
हामीमध्ये धेरैले तयार महेन्द्रनगर पाएर हुर्कियौँ। तर यो तयार भएर आएको थिएन। कसैले सपना देखेको थियो। कसैले निर्णय गरेको थियो। कसैले जिम्मेवारी लिएको थियो।
त्यो नाम हो – राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह।
एकछिन कल्पना गरौँ।
आज जहाँ व्यवस्थित सहर छ, त्यहाँ पहिले सीमित बस्ती थियो।
आज जहाँ व्यापार फस्टाएको छ, त्यहाँ सम्भावना त थियो, तर दिशा थिएन।
मानिस थिए, मेहनत थियो, आशा थियो – तर राज्यको बलियो हात साथमा थिएन।
त्यो बेला कसैले यो भूगोललाई हेरेर भविष्य पढ्नुपर्थ्यो।
कसैले भन्नुपर्थ्यो, “यहाँ व्यवस्थित सहर बन्छ।”
कसैले पहल गर्नुपर्थ्यो।
राजा महेन्द्रले त्यही गरे।
जब राज्य आउँछ, सेवा आउँछ।
जब सेवा आउँछ, मानिस आउँछन्।
जब मानिस आउँछन्, बजार चल्छ।
र जब बजार चल्छ, सहरको मुटु धड्किन थाल्छ।
महेन्द्रनगरले यही धड्कन त्यही समयबाट महसुस गर्न थाल्यो।
सडक बने। प्रशासन आयो। कार्यालय खुले। आवागमन बढ्यो। रोजगारीका ढोका खुले। विस्तारै मान्छेले महसुस गर्न थाले – अब हामी टाढा छैनौँ। हामी पनि राष्ट्रको केन्द्रसँग जोडिएका छौँ।
यो केवल विकास थिएन।
यो आत्मविश्वासको जन्म थियो।
राजा महेन्द्रको दृष्टि सुदूरपश्चिममा मात्र रोकिएन। उनले सिंगो देशलाई जोड्ने सपना देखे। पूर्व पश्चिम महेन्द्र राजमार्गले भौगोलिक दूरी मात्र घटाएन, मनहरूलाई नजिक ल्यायो। पहाड, तराई, राजधानी – सबैलाई एउटै यात्रामा बाँध्यो।
देश निर्माण भनेको नक्सामा रेखा कोर्नु मात्र होइन, नागरिकलाई अवसर दिनु हो भन्ने सन्देश उनले दिए।
उद्योग खुले, शिक्षा फैलियो, विश्वविद्यालय स्थापना भयो, आर्थिक संरचनाहरू बलिया भए। नेपालले विस्तारै आफूलाई उभ्याउन सिक्यो।
तर यी कुरा किताबमा पढिने इतिहास मात्र होइनन्।
महेन्द्रनगरमा त यो इतिहास हिँडिरहेको छ।
बोलिरहेको छ।
दैनिक जीवनमा बाँचिरहेको छ।
यहाँका ज्येष्ठ नागरिकसँग बसेर कुरा गर्नुस्, उनीहरूका आँखामा परिवर्तनको त्यो क्षण अझै देखिन्छ। उनीहरू भन्छन्, “हामीले सहर बन्दै गरेको देख्यौँ।”
त्यो अनुभूति अमूल्य हुन्छ।
त्यसैले जब यहाँ राजा महेन्द्रको नाम उच्चारण हुन्छ, त्यो केवल औपचारिक सम्मान हुँदैन। त्यो इतिहास हो। त्यो पहिचान हो। त्यो सम्झना हो। त्यो कृतज्ञता हो। त्यो स्वीकृति हो कि कसैले हामीलाई देखेको थियो, विश्वास गरेको थियो।
स्मारक किन बन्छन्?
किनकि समाजले आफ्नो सुरुवात बिर्सन चाहँदैन।
सालिकहरू इतिहासका मौन शिक्षक हुन्।
ती हेरेर नयाँ पुस्ताले सोध्छ, “यी को हुन्?”
र त्यही प्रश्नबाट इतिहास जिउँदो हुन्छ।
अवश्य, समयसँगै बहस आउँछन्। फरक विचार आउँछन्। त्यो स्वाभाविक हो। तर बहस गर्दै गर्दा जग बिर्सनु हुँदैन। आज हामी जुन आधारमा उभिएका छौँ, त्यो कसरी तयार भयो भन्ने कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ।
हामी भविष्य बनाउन चाहन्छौँ। अझ ठूलो, अझ व्यवस्थित, अझ समृद्ध महेन्द्रनगर।
तर भविष्यको भवन उचाल्न विगतको ढुंगालाई चिन्नैपर्छ।
राजा महेन्द्रले सम्भावना देखे।
सम्भावनालाई योजनामा बदले।
योजनालाई संरचनामा उतारे।
र संरचनाले हाम्रो जीवनलाई परिवर्तन गर्यो।
यही उनको विरासत हो।
आज हामी त्यो यात्राको निरन्तरता हौँ।
हामीले अझ थप्नुपर्नेछ, अझ सुधार गर्नुपर्नेछ, अझ अगाडि बढ्नुपर्नेछ। तर सुरु कहाँबाट भयो भन्ने कुरा सम्झँदै।
महेन्द्रनगरको कथा भनेको विश्वासको कथा हो – टाढा भनिएको ठाउँ पनि केन्द्र बन्न सक्छ, यदि कसैले त्यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिन्छ भने।
यस भावनासहित, इतिहासप्रति सम्मान, वर्तमानप्रति जिम्मेवारी, र भविष्यप्रति आशा राख्दै, हामी सबै मिलेर आफ्नो सहरलाई अझ राम्रो बनाउने संकल्प गरौँ।
धन्यवाद।
✍️ डम्मर सिंह साउद महेन्द्रनगरका स्थायी बासिन्दा हुन्।
